Trong hơn một thập kỷ làm việc trực tiếp với kho lạnh, kho đông, kho cấp đông nhanh cho thực phẩm, thủy hải sản và dược phẩm, tôi nhận ra một điều rất rõ:
Thiệt hại lớn nhất của kho lạnh không đến từ chi phí đầu tư ban đầu, mà đến từ những rủi ro không được lường trước.

Chỉ một sự cố kéo dài vài giờ – mất điện, hỏng máy nén, lỗi điều khiển – cũng có thể khiến hàng chục tấn hàng hóa mất giá trị hoàn toàn. Có những dự án mà giá trị hàng trong kho gấp 5–10 lần giá trị cả hệ thống kho lạnh. Khi đó, kho lạnh không còn là một công trình kỹ thuật đơn thuần, mà trở thành tài sản sống còn của doanh nghiệp.

Bài viết này, tôi chia sẻ dưới góc nhìn của một người trực tiếp thiết kế – thi công – cứu sự cố kho lạnh, để giúp các chủ đầu tư hiểu rõ:

• Rủi ro trong kho lạnh đến từ đâu
• Vì sao nhiều kho “nhìn vẫn chạy” nhưng thực chất rất nguy hiểm
• Và làm thế nào để xây dựng một hệ thống có khả năng chống chịu sự cố, chứ không chỉ “chạy được khi mọi thứ bình thường”

1. VÌ SAO KHO LẠNH LÀ HỆ THỐNG CÓ MỨC ĐỘ RỦI RO CAO?

1.1. Kho lạnh lưu trữ hàng hóa “cực kỳ nhạy cảm”

Khác với kho khô hay kho thường, kho lạnh bảo quản:

• Thực phẩm đông lạnh
• Thủy hải sản xuất khẩu
• Dược phẩm, vaccine, sinh phẩm y tế

Đây đều là những loại hàng hóa không có cơ hội sửa sai.
Chỉ cần nhiệt độ vượt ngưỡng cho phép trong một khoảng thời gian nhất định, chất lượng đã suy giảm không thể đảo ngược, dù sau đó hệ thống có chạy lại bình thường.

Tôi từng chứng kiến nhiều trường hợp:

• Kho vẫn đạt lại -18°C sau khi sửa xong
• Nhưng toàn bộ lô hàng vẫn buộc phải tiêu hủy
• Vì không còn đủ điều kiện truy xuất chất lượng

1.2. Thiệt hại do gián đoạn lớn hơn rất nhiều chi phí sửa chữa

Một sai lầm phổ biến là chủ đầu tư chỉ nhìn vào:

• Giá máy nén
• Giá panel
• Giá lắp đặt

Nhưng không tính đến chi phí gián đoạn vận hành:

• Ngưng sản xuất
• Trễ đơn hàng
• Thuê kho ngoài khẩn cấp
• Mất hợp đồng, mất đối tác

Thực tế, chi phí gián đoạn thường cao gấp 3–5 lần chi phí sửa chữa thiết bị.

1.3. Kho lạnh không cho phép “chạy cầm chừng”

Kho lạnh khác hoàn toàn điều hòa dân dụng.
Hệ thống phải:

• Chạy liên tục
• Chịu tải nặng
• Ổn định 24/7

Chỉ cần một mắt xích yếu, rủi ro sẽ lan truyền rất nhanh.

2. NHẬN DIỆN CÁC RỦI RO TRỌNG YẾU TRONG KHO LẠNH

2.1. Rủi ro từ hệ thống lạnh – “trái tim” của kho

Hỏng máy nén – rủi ro nghiêm trọng nhất

Máy nén quyết định:

• Tốc độ xuống nhiệt
• Khả năng giữ nhiệt
• Độ bền toàn hệ thống

Nguyên nhân hỏng máy nén mà AVG gặp nhiều nhất:

• Quá tải kéo dài
• Thiếu dầu, hồi dầu kém
• Điện áp không ổn định
• Vận hành sai chế độ thiết kế

Khi máy nén dừng đột ngột, nhiệt độ trong kho bắt đầu tăng ngay lập tức, đặc biệt với kho đông chứa hàng mật độ cao.

Rò rỉ môi chất lạnh – nguy hiểm âm thầm

Rò rỉ môi chất không chỉ làm giảm công suất:

• Gây sụt áp
• Máy nén phải làm việc quá tải
• Có thể gây mất an toàn (đặc biệt với NH₃)

Nhiều kho chỉ phát hiện rò rỉ khi:

• Kho không xuống được nhiệt
• Máy chạy liên tục nhưng không hiệu quả
• Lúc đó sự cố đã ở mức nghiêm trọng

Lỗi dàn lạnh, quạt, xả đá

• Quạt hỏng → trao đổi nhiệt kém
• Xả đá không hiệu quả → đóng tuyết dày
• Áp suất tăng → máy nén bị ngắt an toàn

Đây là nhóm lỗi rất phổ biến nhưng thường bị xem nhẹ.

2.2. Rủi ro từ nguồn điện – kẻ thù thầm lặng

Mất điện lưới đột ngột

Ở Việt Nam, mất điện không phải chuyện hiếm, đặc biệt:

• Khu công nghiệp
• Khu vực điện yếu
• Mùa cao điểm nắng nóng

Khi mất điện:

• Toàn bộ hệ thống lạnh dừng
• Nhiệt độ tăng theo thời gian
• Kho đông sâu có thể chịu đựng lâu hơn, nhưng không phải vô hạn

Sụt áp, mất pha – nguyên nhân cháy máy nén

Nhiều máy nén cháy không phải do mất điện, mà do:

• Mất pha
• Điện áp không ổn định

Nếu không có bảo vệ đúng chuẩn, động cơ có thể hỏng chỉ trong vài phút.

2.3. Rủi ro từ hệ thống điều khiển và con người

Cảm biến nhiệt độ báo sai

• Báo thấp hơn thực tế → hàng hóa hỏng mà không ai biết
• Báo cao hơn thực tế → máy chạy quá mức, tốn điện, giảm tuổi thọ

Lỗi điều khiển, PLC, lập trình

• Hệ thống không tự chuyển chế độ
• Không ghi nhận cảnh báo
• Phải can thiệp thủ công → dễ sai sót

3. GIẢI PHÁP DỰ PHÒNG – GÓC NHÌN THỰC TẾ TỪ AVG

3.1. Dự phòng thiết bị – nguyên tắc “không để một điểm chết”

Cấu hình N+1 cho máy nén

Đây là giải pháp mà AVG luôn khuyến nghị cho kho giá trị cao:

• Có ít nhất 1 máy nén dự phòng
• Khi máy chính lỗi, máy dự phòng tự động gánh tải
• Kho không bị sốc nhiệt

Chi phí đầu tư ban đầu tăng, nhưng giảm thiểu rủi ro mất trắng hàng hóa.

Chia hệ thống thành các cụm độc lập

Thay vì một hệ lớn:

• Chia thành nhiều dàn lạnh
• Nhiều cụm máy riêng

Ưu điểm:

• Sự cố không lan toàn kho
• Dễ khoanh vùng xử lý
• Vận hành linh hoạt hơn

Dự phòng linh kiện quan trọng tại chỗ

AVG thường khuyến nghị chủ đầu tư dự trữ:

• Cảm biến
• Van tiết lưu
• Rơ-le
• Phớt dầu

Điều này giúp rút ngắn thời gian xử lý sự cố từ vài ngày xuống vài giờ.

3.2. Dự phòng nguồn điện – yếu tố sống còn

Máy phát điện + ATS

Một kho lạnh nghiêm túc bắt buộc phải có máy phát điện:

• Tự động chuyển nguồn trong 30–60 giây
• Công suất tính dư tải
• Đảm bảo máy nén không bị sốc khi khởi động lại

UPS cho hệ điều khiển

UPS không dùng để chạy máy nén, mà để:

• Duy trì PLC, HMI
• Ghi nhận dữ liệu nhiệt độ
• Gửi cảnh báo ngay cả khi mất điện

Rất nhiều kho bỏ qua UPS và chỉ nhận ra tầm quan trọng sau khi sự cố xảy ra.

Biến tần (VFD)

• Khởi động mềm
• Giảm sốc điện
• Tăng tuổi thọ thiết bị
• Ổn định khi chuyển nguồn

3.3. Giám sát thông minh – phát hiện sự cố trước khi quá muộn

Giám sát IoT 24/7

• Theo dõi nhiệt độ, áp suất, trạng thái máy
• Cảnh báo qua điện thoại
• Phát hiện sự cố sớm

Phân tích dữ liệu vận hành

• Nhận biết xu hướng hỏng hóc
• Lập kế hoạch bảo trì chủ động
• Tránh sửa chữa bị động

4. QUY TRÌNH ỨNG PHÓ SỰ CỐ – ĐỪNG CHỜ ĐẾN KHI HỎNG MỚI NGHĨ

Một kho lạnh chuyên nghiệp phải có SOP rõ ràng:

• Mất điện
• Hỏng máy nén
• Rò rỉ môi chất

Khi mọi người đều biết phải làm gì, rủi ro do con người sẽ giảm đáng kể.

5. KẾT LUẬN – DỰ PHÒNG KHÔNG PHẢI LÀ XA XỈ

Từ kinh nghiệm thực tế, tôi luôn nói với khách hàng rằng:

Đầu tư cho hệ thống dự phòng không phải là chi phí, mà là mua sự an tâm cho toàn bộ tài sản trong kho.

Kho lạnh có thể:

• Chạy rẻ trong 1–2 năm
• Nhưng chỉ cần một sự cố lớn, toàn bộ “tiết kiệm” sẽ biến mất

Làm kho lạnh đúng nghĩa là:

• Tính rủi ro ngay từ đầu
• Thiết kế để chịu lỗi
• Bảo trì chủ động, không bị động

Đó cũng chính là triết lý mà AVG theo đuổi trong mọi dự án.

📞 CÔNG TY CỔ PHẦN KỸ THUẬT ĐIỆN – ĐIỆN LẠNH AVG
Thiết kế – Thi công – Bảo trì – Sửa chữa

📍 Địa chỉ: Lô 11, TT4, Khu đấu giá Tứ Hiệp, Thanh Trì, Hà Nội
📞 Hotline/Zalo: 0845.322.777
📧 Email: phongkinhdoanh1688.avg@gmail.com
📍 Google Map: https://g.co/kgs/i7Cizdk
🌐 Website: https://codienlanhavg.com/